Hoger onderwijs dempt stijging werkloosheid (23/7 - 23/8)
Beste mensen,
Mijn collega-voorzitters van universiteiten benijd ik niet. Terwijl de hitte zowel letterlijk (richting 26 graden) als figuurlijk (men voorspelt richting 26% extra eerstejaarsstudenten) oploopt, werken ze hard aan hun speech voor de opening van het academisch jaar. Ik heb het iets rustiger: de Open Universiteit opent elk uur een academisch jaar, terwijl mijn jaarboodschap al op 24 en 25 juni heeft geklonken. Toch is er alle reden om vanuit mijn perspectief iets over de actualiteit te zeggen.
Perspectief 1: groei aantal studenten: ouderen (>23 jaar), buitenlanders
Opmerkelijk uit de eerste analyses van de mogelijke groeicijfers is de groei van het aantal oudere studenten. Blijkbaar is er een grote groep die meer dan in andere jaren, of opnieuw gaat studeren na enige onderbreking, of een vervolgstudie gaat volgen, of (noodgedwongen) kiest voor opleiding boven werk. Hoewel ik geen exacte cijfers kan produceren zou dat tegelijk moeten betekenen dat de instroom van twintigers voor het afstandsonderwijs moet dalen. Bij ons stabiliseert de instroom vrijwel op het niveau van 2008. Er is dus echt sprake van een extra groep, zelfs als je het hoge aantal buitenlandse studenten uit de cijfers laat.
Perspectief 2: achterblijvende groei financiën
Al langer is bekend dat de studentengroei van de laatste jaren niet heeft geleid tot een evenredige budgetstijging van universiteiten. Daardoor ‘teert de instelling in’ op het onderwijsbudget per student. De noodzakelijke kwaliteitsverhoging (individualisering, maatwerk, e-learning) wordt daardoor in feite onmogelijk gemaakt. De goede voornemens van universiteiten voor rendementsverbetering staan onder druk en er is geen perspectief op verlichting op korte termijn. Het tekort aan budget voor het onderwijsgedeelte van de universiteiten zou uit onderzoeksgelden moeten worden gecompenseerd. Dat is natuurlijk geen verstandige keuze.
Perspectief 3: afstandsonderwijs kan helpen, maar…
Het is verleidelijk om reclame te maken voor hoger afstandsonderwijs als alternatief. Elke jongere heeft echter ook recht op een studentenleven. Toch zou ik een lans willen breken voor het inschakelen van vormen van afstandsleren in met name de bachelorfase. Overvolle collegezalen, overtekende bijvakken, deficiënties wegwerken, honours programs, parkeerstudies, voorbereiding buitenlandse studenten; zo maar wat thema’s waar afstandsonderwijs voor verlichting kan zorgen. Ik ben bereid hierin de grenzen van de synergievoordelen met mijn collegae op te zoeken. In de huidige systemen leidt dit echter vaak tot dubbele kosten, dus de animo bij de overheid zal wel niet groot zijn. Het is de investering echter ook dubbel waard!
De crisis en het hoger onderwijs
Ik denk dat de mogelijke groei van studentenaantallen een teken is dat er een vlucht naar het onderwijs plaatsvindt. Mensen die voorheen zouden werken, of werk en studie zouden combineren, kiezen nu voor full-time onderwijs. Het hoger onderwijs vangt daarmee een deel van de groei van de werkloosheid op. Dat rechtvaardigt een extra rijksbijdrage uit de potten van de crisisbestrijding (SZW/EZ) aan de universiteiten. Maar die rechtvaardiging is eigenlijk overbodig: onderwijs is de enige echte duurzame crisisbestrijder. Als Duitsland de crisis te lijf gaat door 225.000 extra studentplaatsen te financieren, dan hebben ze daar goed over nagedacht. In Nederland worden we geacht blij te zijn als de bezuinigingen meevallen!
Om nog maar te zwijgen van leven lang leren…
Ach, en als het hoger onderwijs al zijn best doet om de reguliere groeistromen zonder extra middelen te verwerken, hoe moet het dan met het zo broodnodige offensief Leven Lang Leren (zie Denktank, KIA/Innovatieplatform, OESO)? Zal Prinsjesdag daar een wenkend perspectief bieden? Vlaanderen heeft het gesnapt (zie mijn vorige blog). De ideeën liggen daar gratis voor het oprapen, of moet ik vanwege de Westerschelde zeggen: opbaggeren?
en verder…
* nadert het 25-jarig bestaansfeest van de Open Universiteit Nederland snel. Op 25 september is onze lustrumverjaardag: de diesviering. Komt allen naar Heerlen, zou ik zeggen.
* blijf ik nog een tijdje actief op Twitter. Het experimenteel karakter blijft natuurlijk, waarbij de vraag wat social software in het onderwijs gaat betekenen steeds actueler wordt.
* stijgt het verwachtingspatroon naar een alternatief voor de AOW-verhoging binnen de SER. Dat zal tot stand komen zonder mijn collega DB-lid René Paas (CNV) die naar Divosa vertrekt. Een warme pleitbezorger voor een leven lang leren overigens. We zullen hem weten te blijven vinden!